در شرایط جنگی ، ساختمانها و اموال غیرمنقول در معرض انواع خسارات مستقیم و غیرمستقیم قرار میگیرند. انفجار، موج حاصل از آن، اصابت ترکش، آتشسوزی، تخریب سازهای و آسیب به تأسیسات و لوازم داخلی از جمله خسارات متداول هستند. در چنین شرایطی، تعیین دقیق میزان خسارت برای جبران مالی، رسیدگیهای حقوقی و برنامهریزی بازسازی اهمیت زیادی دارد. این وظیفه معمولاً بر عهده کارشناسان رسمی دادگستری در رشتههای مرتبط مانند راه و ساختمان، تأسیسات و ارزیابی اموال قرار میگیرد.
انواع خسارات وارده به ساختمان در شرایط جنگی
۱. خسارات سازهای
خسارات سازهای شامل آسیبهایی است که به عناصر اصلی ساختمان مانند پی، ستونها، تیرها، دیوارهای باربر و سقفها وارد میشود. این نوع خسارات معمولاً ناشی از انفجارهای شدید، برخورد مستقیم مهمات یا موج انفجار است و میتواند باعث کاهش مقاومت سازه یا حتی فرو ریختن کامل ساختمان شود.
۲. خسارات غیرسازهای
این دسته شامل آسیب به اجزایی است که نقش باربری ندارند اما در عملکرد و بهرهبرداری ساختمان اهمیت دارند، مانند:
- دیوارهای جداکننده
- نمای ساختمان
- درها و پنجرهها
- کفپوشها و پوششهای داخلی
- شیشهها و تجهیزات ظاهری
۳. خسارات تأسیساتی
در بسیاری از موارد موج انفجار یا آتشسوزی باعث آسیب به سیستمهای تأسیساتی ساختمان میشود، از جمله:
- سیستم برق و روشنایی
- سیستم آب و فاضلاب
- سیستم گاز
- سیستم گرمایش و سرمایش
- تجهیزات مکانیکی و الکتریکی
۴. خسارات به اموال و لوازم داخلی
لوازم و اثاثیه داخل ساختمان نیز ممکن است در اثر انفجار، آتشسوزی یا ریزش اجزای ساختمان آسیب ببینند. این موارد شامل مبلمان، لوازم خانگی، تجهیزات اداری، وسایل الکترونیکی و سایر داراییهای منقول است.
ارزیابی خسارت جنگی وارده به اموال و لوازم خانگی و اداری توسط کارشناس رسمی دادگستری رشته لوازم خانگی و اداری انجام می شود.
مراحل ارزیابی خسارت جنگی توسط کارشناس رسمی دادگستری
۱. بازدید میدانی و مستندسازی
کارشناس ابتدا با حضور در محل، وضعیت ساختمان را بررسی میکند. در این مرحله عکسبرداری، فیلمبرداری، ثبت موقعیت خسارات و تهیه گزارش اولیه انجام میشود.
۲. بررسی مدارک و مشخصات ملک
کارشناس مدارکی مانند سند مالکیت، نقشههای ساختمانی، پروانه ساخت، سال احداث و نوع مصالح مصرفی را بررسی میکند تا شرایط اولیه ساختمان مشخص شود.
۳. تشخیص نوع و علت خسارت
کارشناس با بررسی آثار تخریب، نوع خسارت را مشخص میکند؛ برای مثال تشخیص میدهد که آسیب ناشی از موج انفجار، اصابت ترکش، آتشسوزی یا لرزش شدید بوده است.
۴. تعیین میزان خسارت فنی
در این مرحله میزان تخریب هر بخش از ساختمان مشخص میشود. برای مثال ممکن است بخشی از دیوارها نیاز به تعمیر داشته باشند، در حالی که برخی عناصر سازهای نیازمند تخریب و بازسازی کامل باشند.
۵. برآورد مالی خسارت
پس از تعیین میزان آسیب، کارشناس هزینه تعمیر یا بازسازی را بر اساس فهرستبهای رسمی، قیمت روز مصالح، دستمزد نیروی کار و هزینههای جانبی محاسبه میکند.
۶. ارزیابی خسارت اموال داخلی
در خصوص لوازم داخلی، کارشناس ارزش روز اموال، میزان آسیب و امکان تعمیر یا لزوم تعویض آنها را بررسی کرده و مبلغ خسارت را تعیین میکند.
معیارهای مورد استفاده در برآورد خسارت
در ارزیابی خسارات ساختمانی، معمولاً معیارهای زیر مورد توجه قرار میگیرند:
- میزان تخریب (جزئی، متوسط یا کلی)
- عمر مفید ساختمان یا تجهیزات
- کیفیت مصالح و نوع ساخت
- ارزش روز بازار
- هزینه تعمیر در مقایسه با هزینه بازسازی
تنظیم گزارش کارشناسی
در پایان، کارشناس رسمی دادگستری گزارشی جامع تهیه میکند که شامل موارد زیر است:
- مشخصات ملک و مالک
- شرح حادثه و نوع خسارت
- مستندات تصویری
- تحلیل فنی خسارات
- جدول برآورد هزینهها
- جمعبندی و اعلام مبلغ نهایی خسارت
این گزارش مبنای تصمیمگیری مراجع قضایی، بیمهها یا نهادهای مسئول برای پرداخت خسارت یا اجرای عملیات بازسازی قرار میگیرد.
ارزیابی خسارات ساختمانی ناشی از جنگ فرآیندی تخصصی است که نیازمند دانش فنی در حوزه مهندسی ساختمان، آشنایی با اصول ارزیابی مالی و تجربه کارشناسی است. نقش کارشناس رسمی دادگستری در این میان بسیار مهم است، زیرا گزارش وی میتواند مبنای احقاق حقوق زیاندیدگان و برنامهریزی برای بازسازی و جبران خسارات باشد. انجام دقیق، مستند و بیطرفانه این ارزیابیها به تحقق عدالت و مدیریت صحیح خسارات در شرایط بحرانی کمک میکند.
